Ekonomi sayfalarında gezinirken karşımıza çıkan o soğuk manşet, aslında hepimizin yaşadığı sokağın, mahallenin, çarşının en sıcak gerçeği: "Bankaların tahsil edemediği borçlar 1 trilyon TL'yi aştı."

Dile kolay, 1 trilyon lira… Bu rakam bankaların bilançolarındaki birer "zarar" kalemi değil; siftahsız kapatılan dükkanların, ödenemeyen senetlerin, geceleri tavana bakarak kara kara düşünen esnafın ve ay sonunu getiremeyen vatandaşın ortak çaresizlik tablosu.

Sokağın matematiği çok basittir: "Vatandaşın maaşı eridi, harcayamıyor. Vatandaş harcayamazsa esnaf nasıl iş yapacak? İş yapamayan esnaf, birikmiş borçlarını nasıl ödeyecek?" Yerden göğe kadar haklı bir isyan. Sokağın penceresinden bakıldığında çözüm de net görünür: "Muslukları açın, piyasaya acil para verin ki çarklar dönsün."

Fakat burada acı bir makroekonomi gerçeği var: "Piyasaya acil sıcak para vermek", susuzluktan kavrulan birine deniz suyu içirmeye benzer. Biz bu filmi çok yakın geçmişte izledik. "Piyasa canlansın" diyerek uygulanan ucuz kredi politikaları ve yanlış kaynak tahsisi sorunu büyüten etkenlerden biridir. Musluklar bugün tekrar açılsa, birkaç ay sonra enflasyon canavarı daha da büyür. Dün 100 liraya satıp borcunu kapattığını sanan esnaf, aynı malı toptancıdan yerine koymak için 150 lira ödemek zorunda kalır. Yangını benzin dökerek söndüremeyiz.

Peki Ya Çözüm? Sokağı Kaderine mi Terk Edeceğiz?

Elbette hayır! Enflasyonu azdırmadan, piyasaya karşılıksız para basmadan da bu insanlara bir cankurtaran simidi atılabilir. Sadece "acı reçete" diyerek, 1 trilyonluk borç dağının altında ezilen milyonları görmezden gelemeyiz. Başka ve çok daha adil bir "üçüncü yol" var: Finansal bir af ve gerçekçi bir yapılandırma.

Eğer devlet ve bankacılık sektörü çarkların yeniden sağlıklı dönmesini istiyorsa, ilk yapılması gereken o 1 trilyonluk dağın üzerindeki kar topu gibi büyüyen "faiz ve ceza" köpüğünü almaktır.

1. Temerrüt ve Gecikme Faizleri Silinmeli: Esnafın ve vatandaşın ödeyemediği borcun üzerine her gün binen o acımasız faiz yükü derhal durdurulmalı. Zaten dükkanında iş yapamayan bir adamın, ana paranın iki-üç katına çıkmış faizi ödeme ihtimali sıfırdır. Bu faizler kâğıt üzerinde birer alacak gibi görünse de gerçekte tahsil kabiliyeti yoktur. Bu köpük silinmeli, vatandaşın boğazını sıkan ip gevşetilmelidir.

2. Ana Para Çok Uzun Vadeye Yayılmalı: Faizler silindikten sonra geriye kalan "çıplak ana para", esnafın ve tüketicinin mevcut gelirine, yani "bugünkü ödeme gücüne" göre çok uzun vadelere (örneğin 60-72 ay) bölünerek yeniden yapılandırılmalıdır.

Neden Bu Çözüm Mantıklı?

Çünkü batan bir esnafın, kepenk indiren bir işletmenin ne devlete, ne bankaya ne de ekonomiye bir faydası vardır. Ölüden alacak tahsil edilmez. Bankalar, "zarar yazarım" korkusuyla bu yapılandırmadan kaçınmamalıdır. Hiç tahsil edememektense, ana parayı uzun vadeye yayarak damla damla, ama düzenli bir şekilde geri almak herkesin yararınadır.

Bu hamle, doğrudan para arzını artırmaz ancak tüketimi ve toplam talebi etkileyebilir. Borçlunun aylık ödeme yükünü hafifleterek, onun cebinde günlük hayatını döndürecek, evine ekmek götürecek bir nakit kalmasını sağlar.

Enflasyonla mücadele bedel ödemeyi gerektirir, evet. Ama bu bedeli sadece kirasını ödeyemeyen esnaf ya da maaşı ayın on beşinde biten vatandaş ödeyemez. Finans sektörü ve ekonomi yönetimi de elini taşın altına koymalıdır. Borçluyu boğarak değil; onun yaşamasını, üretmesini ve ticaret yapmasını sağlayarak bu cendereden çıkabiliriz.

Ekonomik istikrar, yalnızca enflasyonun düşmesi değildir. İnsanların işini, evini ve geçimini kaybetmeden bu süreci atlatabilmesidir.